| BETON
- extra multivitamin! BR. 0 |
Beograd,
februar 2007. |
|
 |
| [...UVOD
U MULTIVITAMIN...] |
| Piše: Saša Ćirić |
KNJIŽEVNE
MAPE, BETON I
JERETIČKE
INICIJACIJE |
|
|
| |
Savremena
srpska književnost, kao i savremena književna periodika u
Srbiji, skoro da su pusto polje, neistraženo sa stanovišta
ne toliko utvrđivanja poetičke fizionomije i tendencija vodećih
autora, koliko ispitivanja uređivačkih politika kulturnih
časopisa i ustanova kulture, ponašanja esnafskih udruženja
i umetničkih grupa, odnosa književnosti i savremenih političkih
prilika ... Dakle, nedostaje nam sociologija književnosti
i kulture, istinska kritika recentne umetničke proizvodnje,
kao što nam nedostaju pobočne kritičke i književno-teorijske
discipline koje pri čitanju književnih i umetničkih dela
traže/istražuju samo određene njihove aspekte (svejedno da
li je reč o feminizmu ili dekonstrukciji ideoloških kodova
dela/teksta).
U takvoj situaciji svaki pojedinačni pokušaj stoji umesto institucionalno
organizovanog i sistematičnog proučavanja, neminovno ostavši
na nivou nekakve infantilne žudnje i poželjne utopije/utopije
poželjnog. Ozbiljno istraživanje moralo bi da podrazumeva stručni
timski i, po prirodi stvari, višegodišnji rad, a njegov cilj
trebalo bi da bude mapiranje naše književne i kulturne
scene. Pod pojmom mapiranja podrazumevam uočavanje
i definisanje umetničkih grupa, grupnih poetika i strategija
javnog nastupa, istraživanje kulturnih i esnafskih institucija,
časopisa i stručnih publikacija, njihovog estetičkog, kulturološkog
i ideološkog profila, ispitivanje odnosa koji pojedinci i grupe
uspostavljaju prema politici, ideologiji, društvenoj savremenosti
itd.
S druge strane, uzimanje samo jednog fenomena, makar imali
osećaj da je on kao nov i marginalan bez dubljeg kulturnog
uticaja a možda i bez budućnosti, kakav bi recimo bio Beton¹,
ima značaj početnog trasiranja tog kapitalnog projekta sociologije
književnosti kakav je istraživački poduhvat mapiranja savremene
književne scene u Srbiji. Prednost govora o Betonu (teme
koje pokreće, reakcije koje izaziva, tipovi diskursa koje
konstituiše, vrste rubrika i profil saradnika koje neguje),
jeste u tome što on željeno a ipak neočekivano otkriva neuralgične
tačke naše književne i društvene stvarnosti.
Na prvom mestu svedoči o zemlji, njenoj intelektualnoj i
političkoj eliti, još uvek nespremnoj da bez predrasuda i
bežanja od lične odgovornosti pristupi analizi raspada SFRJ,
karakteru ratova 90-ih i fiksiranju svake vrste krivice.
Drugo, Beton putem rubrike za kritiku otkriva postojanje
novih svetih krava savremene književnosti, odnosno nedodirljivih
autora o kojima niko kritički ne piše. Odsustvo negativne
kritike upućuje na postojanje guste mreže nepotizma, ignorancije,
usluga i interesa, te na atmosferu oportunizma i konformizma
kritičara/intelektualne elite. Načelno, moguću pristrasnost
i tendencioznost ovog temata u «Heretikusu» (izbor tema,
način njihove obrade), te propratni pozitivni marketinški
efekat za Beton, a koju pristrasnost inspiriše činjenica
da o Betonu pišu njegovi urednici, treba prepustiti
čitaocima da procene ima li je, da je stave u zagrade kada
je prepoznaju, ostavljajući izvan zagrada ono što vredi.
Na ovaj način preko Betona mogu se bar nazreti
konture jedne mape, tlocrt jedne kulturne scene u Srbiji.
Tekst Saše Ilića o Nebojši Vasoviću, kao i sudbina tog teksta
pripada rubrici «Pre Betona», koja ukazuje na jedan
motivacioni mehanizam nastanka Betona. Ilićev tekst
govori takođe o odsustvu hrabrosti da se vodi prava polemika,
da se jednoj strani u polemici pruži mogućnost da obelodani
svoje gledište (upravo strani koja proziva tzv.naci-elite
i naci kritiku Kiša Nebojše Vasovića), te svedoči o opasnoj
uređivačkoj politici najveće srpske izdavačke kuće, Narodne
knjige, da se delo jednog od najvećih pisaca srpske književnosti
druge polovine 20. veka meri aršinima paušalnosti, antisemitizma
i nacionalizma.
U rubrici «Betonski diskursi i osvrti» nalaze se tekstovi
koji demonstriraju različite tipove/stilove govora i pristupa
koje Beton neguje, kao i iscrpnu analizu dosadašnje
negativne recepcije Betona. Popravljena i parodirana,
notorna poema Matije Bećkovića Ćeraćemo se još,
u modifikovanoj verziji Tomislava Markovića glasi Jebaćemo
se još, izvrće na komički lascivno naličje etnokolektivističku
poeziju omraze i prizivanja nasilja. Dnevnici komesara Miloša
Živanovića predstavljaju odgovor na nesuvisle napade na Beton,
reaktivirajući stil i duh «revolucionarne proze», ukazujući
na ironiju, satiru i humor kao moćna defanzivna sredstva Betona,
kojima se posredno slika igriv, učen i samoukidajući duh
pisanja i namera ovog kulturno-propagandnog kompleta (dakle,
daleko od samrtne ozbiljnosti i revolucionarnog totaliteta
koji se Betonu počesto imputira).
Na kraju, rubrika ovog temata «Polemika», donosi istinsko
sučeljavanje stavova o Betonu i povodom njega između
prijatelja, jednog samodeklarisanog poštovaoca Betona i
jednog od urednika četvorostraničnog dodatka. Reč je o realno
odigranoj psiho-drami koja je otkrila prisutne i moguće strategije
kritičkog preispitivanja i odbrane.
Pritajene želje (i skrivene namere) ovog temata časopisa «Heretikus»
možda jeste da se vaskrsne duh neke od međuratnih avangardi,
da se iznova pribavi ozbiljnost čitanja i ocenjivanja književnosti,
podstakne njeno samopromišljajuće stvaranje i njenu naučnu
kontekstualizaciju u šire ideološke i društvene nizove, na
način na koji su to videli ruski formalisti. Pored mapa i ovaj
temat ima želju da pokrene obuhvatni dijalog o književnim i
kulturnim prilikama kod nas i u regionu, te da (sasvim prosvetiteljski,
naravno) učini da se oni razreše i prevaziđu. |
| ¹ Četvorostranični dodatak
dnevnog lista «Danas», koji se prvi put pojavio trećeg
utorka u mesecu junu 2006. godine, izlazio jednom mesečno
do novembra meseca iste godine kada počinje dvonedeljno
pojavljivanje. U trenutku pisanja ovog teksta objavljeno
je 8 brojeva Betona. |
|
|
